دیابت چیست؟ و هر آنچه باید از آن بدانید

دیابت یکی از بیماری های شایع است. گلوکز منبع اصلی انرژی بدن است و نقش مهمی در عملکرد سلول ها دارد. بدن افراد مبتلا به دیابت، قادر به تولید یا استفاده صحیح از انسولین ندارد و همین امر باعث افزایش سطح قند خون می شود. اگر دیابت کنترل نشود، می تواند باعث عوارض جدی شود. دیابت باعث آسیب به قلب، کلیه ها، چشم ها و اعصاب می شود. این بیماری انواع مختلفی دارد که شایع ترین آن ها، دیابت نوع 1، دیابت نوع 2 و دیابت بارداری هستند. در ادامه اطلاعات بیشتری از دیابت، انواع و عوارض آن به شما می دهیم.

دیابت چیست

بسیاری می پرسند “دیابت چیست؟”  (WHAT IS DIABETES) دیابت نوعی بیماری مزمن است. زمانی رخ می دهد که گلوکز خون شما( قند خون) بسیار بالا باشد. گلوکز منبع اصلی انرژی بدن است که خود بدن آن را می سازد و  می توان از غذا هم آن را کسب کرد.

انسولین هورمونی است که توسط پانکراس ترشح می شود و به ورود گلوکز به سلول ها و تولید انرژی کمک می کند. در بیماری دیابت، انسولین به اندازه ی کافی یا اصلا تولید نمی شود یا بدن از انسولین به درستی استفاده نمی کند. بنابراین، گلوگز در خون باقی می ماند و به سلول ها نمی رسد. بیماری دیابت می تواند به چشم ها، کلیه ها، اعصاب و قلب آسیب برساند و همچنین باعث بروز سرطان شود. در کنار درمان دارویی، رعایت رژیم غذایی دیابت و سبک زندگی مناسب می توان خطر ابتلا به دیابت را کاهش داد.

علت دیابت چیست؟

خیلی از افراد برایشان سؤال پیش می‌آید که “علت دیابت چیست؟” باید گفت دیابت همیشه نتیجه یک عامل نیست، بلکه ترکیبی از ژنتیک، تغذیه، سبک زندگی و شرایط بدنی است. حتی انتخاب‌های روزمره مانند نوع تغذیه، از جمله بهترین صبحانه برای دیابتی ها، می‌تواند نقش مهمی در کنترل یا تشدید این بیماری داشته باشد. در ادامه این دلایل را بیشتر بررسی می‌کنیم:

1. عوامل ژنتیکی

برخی از افراد زمینه‌ی ارثی برای ابتلا به دیابت دارند. اگر اعضای نزدیک خانواده دیابت داشته باشند، احتمال بروز بیماری بالاتر است.

2. تغذیه نامناسب

مصرف زیاد غذاهای پرچرب، شیرینی‌ها، نوشیدنی‌های قندی و غذاهای فرآوری‌شده، بدن را نسبت به انسولین مقاوم می‌کند.

3. کم‌تحرکی

فعالیت بدنی کم باعث چاقی و مقاومت سلول‌ها به انسولین می‌شود که یکی از مهم‌ترین دلایل ابتلا به دیابت نوع 2 است.

4. استرس و بی‌خوابی

استرس مزمن و اختلال خواب می‌توانند سطح هورمون‌ها را تغییر دهند و قند خون را بالا ببرند.

5. تغییرات هورمونی

تغییرات هورمونی مانند دوران بارداری، باعث بالا رفتن قند خون می‌شود.

انواع دیابت

شایع ترین “انواع دیابت”، دیابت نوع 1، نوع 2 و دیابت بارداری است. که در ادامه به بررسی آن ها می پردازیم :

1. دیابت نوع 1 :

در این نوع دیابت، سیستم ایمنی بدن به سلول های پانکراس که انسولین را می سازند حمله می کنند. بنابراین در دیابت نوع 1، بدن شما انسولین کمی تولید می کند یا اصلا انسولین تولید نمی کند. این بیماری اگرچه ممکن است در هر سنی ظاهر شود اما معمولا در کودکان و بزرگسالان جوان مشاهده می شود. افراد مبتلا باید روزانه انسولین تزری کنند.

2. دیابت نوع 2 :

دیابت نوع 2 از شایع ترین نوع دیابت است. در این نوع دیابت، سلول های بدن از انسولین به درستی استفاده نمی کنند ( ماومت به انسولین). در صورت داشتن عوامی مانند اضافه وزن و سابقه ی خانوادگی، احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 بیشتر است. در هر سنی حتی کودکی، امکان ابتلا به دیابت نوع 2 وجود دارد. شما می توانید با رژیم غذایی مناسب و کاهش وزن، از ابتلا به دیابت نوع 2 پیشگیری نمایید.

3. دیابت بارداری :

دیابت بارداری، نوعی دیابت است که در دوران بارداری ایجاد می شود. بدن به طور طبیعی در دوران بارداری نسبت به انسولین مقاوم می شود تا گلوکز به جنین برسد. اما اگر این مقاومت به انسولین زیاد شود، سطح گلوکز خون مادر به طور طبیعی افزایش میابد. بیشتر اوقات، این بیماری پس از تولد نوزاد از بین می رود، با این حال، اگر دچار دیابت بارداری شده اید، احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 در مراحل بعدی زندگی وجود دارد.

4. پیش دیابت :

سطح گلوکز خون در افراد مبتلا به پیش دیابت بالاتر از حد طبیعی است اما به اندازه ای بالا نیست که بتوان تشخصی دیابت نوع 2 را داد. افراد مبتلا به پیش دیابت، امکان ابتلا به دیابت نوع 2 در مراحل بعدی زندگی خود را دارند. همچنین این افراد نسبت به افرادی که سطح گلوکز طبیعی دارند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری قلبی هستند.دیابت همیشه نتیجه یک عامل نیست، بلکه ترکیبی از ژنتیک، تغذیه، سبک زندگی و شرایط بدنی است. اصلاح سبک زندگی و داشتن رژیم غذایی سالم می توان از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.

5. انواع دیگر دیابت :

نوع دیگر دیابت است به نام دیابت تک ژنی که کمتر رایج است. در این نوع، دیابت در اثر تغییر ژن ایجاد می شوود.

 علائم دیابت

علائم دیابت نوع 1 :

دیابت نوع 1 در هر سنی قابل تشخیص است و علائم آن در چند هفته یا چند ماه ایجاد می شود :

• حالت تهوع
• استفراغ
• معده درد

علائم دیابت نوع 2 :

بروز علائم دیابت نوع 2 اغلب چندین سال طول می کشد و برخی افراد هیچ علامتی ندارند بنابراین دانستن عوامل دیابت نوع 2 و رعایت آن مهم است.

علائم دیابت بارداری :

دیابت بارداری معمولا هیچ علامتی ندارند. اگر باردار هستید، بین هفته های 24 تا 28 بارداری پزشکتان باید از شما آزمایش دیابت بارداری بگیرد.

مهم‌ترین علائم دیابت

شایع‌ترین و مهم‌ترین علائم دیابت عبارتند از:

1. تشنگی زیاد: بدن برای رقیق کردن قند‌ اضافی به آب بیشتری نیاز دارد، بنابراین فرد دائمأ احساس تشنگی می‌کند.
2. ادرار بیش از حد: زمانی که قند خون بالا می‌رود، کلیه‌ها قند اضافه را از طریق ادرار دفع می‌کنند.
3. خستگی و بی‌حالی: در بیماری دیابت قند نمی‌تواند وارد سلول شود بنابراین انرژی بدن کم می‌شود.
4. گرسنگی شدید: سلول‌ها انرژی لازم را دریافت نمی‌کنند، بنابراین فرد دائماً حتی پس از غذا احساس گرسنگی می‌کند. برای کاهش نوسانات قند خون، دانستن این که دیابتی‌ها قبل از خواب چه بخورند؟ می‌تواند کمک‌کننده باشد.
5. کاهش وزن ناگهانی: بدن برای تأمین انرژی شروع به مصرف چربی‌ها و عضلات می‌کند. این مورد در دیابت نوع ۱ بسیار دیده می‌شود.
6. تاری دید: زمانی که قند خون بالا می‌رود، عدسی چشم ورم می‌کند و دید موقتاً تار می‌شود.
7. دیر خوب شدن زخم‌ها: بالا بودن قند خون روند ترمیم زخم را کند می‌کند.
8. بی‌حسی و گزگز دست و پا: دیابت آسیب تدریجی به اعصاب می‌زند.
9. عفونت‌های مکرر: عفونت‌های قارچی و عفونت‌های پوستی، در دیابت بسیار رخ می‌دهند، چرا که قند بالا محیط مناسبی برای رشد میکروب‌ها است.

جدول انواع دیابت

در ادامه “جدول انواع دیابت” را مشاهده می‌کنیم تا بتوانیم راحت‌تر مدل‌های مختلف دیابت را بشناسیم و در کنار آن، با استفاده از جدول غذایی برای دیابتی ها دید بهتری نسبت به تغذیه مناسب هر نوع دیابت داشته باشیم.

عوارض دیابت

“عوارض دیابت” در اثر بالا بودن قند خون ایجاد می‌شود و با گذشت زمان می‌تواند به قلب، کلیه‌ها، پاها و چشم‌ها آسیب برساند. هرچقدر قند خون شما کمتر کنترل شود، خطر بروز این عوارض بیشتر خواهد شد. یکی از راه‌های اصلی برای کنترل قند خون، پیروی از یک رژیم غذایی مناسب است. اگر می‌خواهید بدانید رژیم دیابتیک چیست، مطالعه‌ی این مقاله را از دست ندهید.

• بیماری های قلبی و عروقی
• آسیب عصبی
• آسیب کلیه
• آسیب چشم
• شرایط پوست و دهان
• اختلال شنوایی 
• بیماری آلزایمر
• افسردگی مرتبط دیابت

عوارض دیابت بارداری

اکثر زنان مبتلا به دیابت بارداری، نوزادان سالمی به دنیا می آورند با این حال قند خون کنترل نشده می تواند برای آن ها و کودکشان، مشکلاتی ایجاد کند. عوارضی که در کودک ایجاد می شود عبارت است از :

• رشد بیش از حد : گلوکز اضافی می تواند از جفت عبور کند و پانکراس کودک را تحرک به ساخت انسولین اضافی کند. همین امر باعث بزرگ شدن بیش از حد کودک می شود و زایمان سخت می شود.
• قند خون پایین : گاهی اوقات نوزادان مادران مبتلا به دیابت بارداری پس از مدت کوتاهی پس از تولد دچار قند خون پایین می شوند.
• دیابت نوع 2 در مراحل بعدی زندگی : نوزادان مادرانی که مبتلا به دیابت بارداری هستند، در معرض خطر ابتلا به چاقی و دیابت نوع 2 در آینده هستند.
• مرگ : دیابت بارداری درمان نشده می تواند باعث مرگ نوزاد قبل و یا اندکی پس از تولد شود.

منابع علمی و کاربردی

برای مطالعه‌ی بیشتر درمورد بیماری دیابت، می‌توانید از منابع کاربردی و قابل فهم برای عموم مردم استفاده کنید. برخی از این منابع عبارتند از:

دیابت نوع 2:

• تألیف: پولا کوتس و دویا فلانری
• مترجم: جواد رمضانی و محمد افخمی اردکانی
• موضوع: این کتاب به صورت تخصصی درباره تمرینات ورزشی، فیزیولوژی و راهنمای علمی برای طراحی برنامه ورزشی مناسب افراد دارای دیابت نوع 2 است.

دیابت نوع 2

کتاب دیابت نوع ۲ یک راهنمای کاربردی و قابل فهم برای افرادی است که با این بیماری متابولیکی شایع روبه‌رو هستند. این اثر با زبانی ساده، ابتدا به معرفی دیابت، علل بروز، روش‌های تشخیص و عوارض حاد و مزمن آن می‌پردازد و سپس راهکارهای مؤثر برای مدیریت بیماری را ارائه می‌دهد. هدف کتاب، کمک به «خودمدیریتی» دیابت و افزایش کیفیت زندگی از طریق آگاهی، ورزش و تصمیم‌گیری آگاهانه است.این کتاب منبعی مفید برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، خانواده‌ها و همه کسانی است که می‌خواهند کنترل بهتری بر سلامت خود داشته باشند.

اطلاعات بیشتر

فعالیت ورزشی و دیابت راهنمای بالینی برای تجویز فعالیت ورزشی:

• تألیف: شری آر.کولبرگ
• مترجم: دکتر توحید خانواری، دکتر محمد مهدی رفیعی و دکتر مریم حیدریان
• ویراستار علمی: دکتر محمد مهدی رفیعی
• موضوع: این کتاب یک راهنمای بالینی مخصوص پزشکان، مربیان ورزش، متخصصان فیزیولوژی ورزشی و کسانی است که می‌خواهند تمرینات ورزشی را برای درمان بیماران دیابتی تجویز کنند.

فعالیت ورزشی و دیابت راهنمای بالینی برای تجویز فعالیت ورزشی

کتاب فعالیت ورزشی و دیابت یک مرجع جامع در حوزه تربیت بدنی و علوم ورزشی است که ارتباط بین ورزش و مدیریت دیابت را به صورت علمی و عملی بررسی می‌کند. این اثر با ارائه دستورالعمل‌های کاربردی برای مربیان، پزشکان و بیماران، روش‌های تجویز تمرینات ورزشی، مدیریت قند خون و پیشگیری از عوارض متابولیکی را توضیح می‌دهد. کتاب به شرایط ویژه مانند دیابت بارداری، کودکان، سالمندان و ورزشکاران نیز می‌پردازد و نقش ورزش در کنترل وزن، سلامت قلب و بهبود کیفیت زندگی بیماران را نشان می‌دهد. مطالعه آن برای دانشجویان تربیت بدنی، پژوهشگران و علاقه‌مندان به حرکت اصلاحی نیز کاربردی است.

اطلاعات بیشتر

فعالیت ورزشی تمرین دیابت:

• تألیف: الهه محرابی زاده، امیر عباس قلی‌پور، دکتر سحر دانشور، زهره هاشم آبادی، مرضیه فتخانی
• موضوع: این کتاب به تمرینات ورزشی ویژه افراد دیابتی می‌پردازد. در این کتاب تمرین‌های عملی و کاربردی طراحی شده است که به کنترل قند خون و بهبود وضعیت جسمانی بیماران دیابتی کمک می‌کند.

فعالیت ورزشی تمرین دیابت

کتاب فعالیت ورزشی تمرین دیابت با تمرکز بر نقش حیاتی ورزش در پیشگیری و کنترل دیابت، به‌ویژه دیابت نوع ۲، تدوین شده است. این کتاب توضیح می‌دهد چگونه سبک زندگی کم‌تحرک و اضافه‌وزن در بروز دیابت مؤثر است و چرا فعالیت بدنی منظم، در کنار تغذیه و درمان دارویی، یکی از پایه‌های اصلی مدیریت این بیماری محسوب می‌شود. در این اثر، تأثیر ورزش بر کاهش قند خون، افزایش حساسیت سلول‌ها به انسولین، کاهش وزن و پیشگیری از عوارض قلبی‌عروقی به‌صورت کاربردی بررسی شده و تمرینات مناسب برای گروه‌های مختلف از جمله کودکان، سالمندان و زنان باردار معرفی می‌شود. این کتاب منبعی مفید برای افراد دیابتی، خانواده‌ها و علاقه‌مندان به پیشگیری از دیابت از طریق ورزش و تحرک بدنی است.

اطلاعات بیشتر

دیابت یک بیماری مزمن اما قابل مدیریت است. با شناخت بدن، تغذیه سالم، تحرک کافی و مراجعه منظم به پزشک، می‌توان این بیماری را کنترل کرد. افرادی که درگیر این بیماری هستند با دریافت آموزش و  اطلاعات صحیح، می‌توانند زندگی سالم و فعالی با وجود این بیماری داشته باشند.